Havo namligining sportchilar organizmiga ta`siri.

0

Havo namligining sportchilar organizmiga ta`siri

Havo namligining sportchilar organizmiga ta`siri. Yuqori temperaturali havoda, uning namligi ham yuqori bo`lsa tananing qizib ketishiga aloqador kasalliklarni yuzaga keladi. Chunki bunda issiqlik ajralishi juda ham qiyinlashadi. Agar yuqori temperaturali havoda, uning namligi past bo`lsa, issiqlik ajralishiga yaxshi sharoit yaratilib, buni odam engil ko`tara oladi.

Past temperaturali havoda, uning namligi ham yuqori bo`lsa organizmni sovib ketishiga aloqador kasalliklarni paydo bo`lishiga sabab bo`ladi. Chunki bunda issiqlik ajralishi kuchayadi. Bunday havoda uzoq muddat bo`lish organizmda (revmatizm, o`pka sili) shamollash kasalliklarini qo`zg’alishiga sabab bo`ladi.

Yashash joylarida havo namligining me`yori 30-60% ni tashkil etadi.

 Havo xarakati

Atmosferadagi xavo deyarli hamma vaqt xarakatda bo`ladi. Buning sababi er sharidagi qizitishning bir xil bo`lmasligidandir. Xavo xarakati o`zining yo`nalishi va tezligi bilan xarakterlanadi. Yo`nalishi shamol dunyoning qaysi tomonidan esayotganiga qarab aniqlanadi va rumbalar bilan belgilanadi. Dunyo 4 tomonining boshlang’ich xarflari: Shimol, Janub,  G’arb, Sharq bilan belgilanadi.

Havo xarakatining tezligi sekundiga metrlar (m/sek) bilan ifodalanadi va uning 1 m/sek dan ortiqroq tezligi odamga shamol bo`lib seziladi.

Shamol deb havoning er yuzasi ustida xarakatlanishiga aytiladi. Shamol paydo bo`lishiga sabab atmosfera bosimi bilan havo temperaturasining notekis tarqalishidir. Havo massalari bosim yuqori bo`lgan tomondan bosim past tomonga qarab yuradi. Shamol kuchiga Bofort shkalasi bo`yicha taxminiy baho beriladi (1jadval).

Atrofdagi havoning temperaturasi ham, namligi ham, xarakatining tezligi ham odam fiziologik hayotining faqat bir tomoniga–issiqlik almashinuviga ta`sir ko`rsatadigan bo`lgani uchun meteorologik omillarning sportchilar salomatligiga qanday ta`sir qilishini baholashda bularning kompleks ta`sirini xisobga olish zarur. Havoning temperaturasi, namligi, xarakati tezligining hammadan qulay darzda birga qo`shilib, odamning eng yaxshi kayf-ruxiyatda bo`lishini ta`minlab beradigan xili  komfort zonasi deb ataladi. Havo namligining sportchilar organizmiga ta`siri.

Ayni vaqtda issiqlik muvozanati xolatining sportchi bajarib turgan yuklamaning nechog’li og’ir-engilligiga ham bog’liq bo`lishini xisobga olish zarur.

 Atmosfera bosimi

Havo tufayli yuzaga keladigan bosim atmosfera bosimi deb aytiladi. Dengiz satxidan past joylarda bu bosim ortib borsa, yuqoriga ko`tarilgan sayin kamayib boradi. Havo bosimi me`yorda 760 mm simob ustiniga teng. Shuning uchun ham g’ovvoslik ishlarida kesson kasalligi, 3500-5000 m. balandlikga ko`tarilish natijasida esa tog’ kasaligi yuzaga kelishi mumkin.

Balandlik kasalligi charchoqlik, bo`shashish, uyquchanlik, muskullarning tobora susayib borishi, bosh aylanishi, ko`ngil aynishi, qayt qilish, naqasning tezlashuvi va burun, xiqildoq hamda ichaklardan qon ketishi, es-xush yo`qolishi bilan namoyon bo`ladi.

1-jadval Bofort shkalasi

Shamol ta`siri
0 0-0,5 Shtil’ (sukunat) Mutlaqo shamol yo`q. Trubalardan tutun tik yuqoriga ko`tariladi.
1 0,6-1,7 Sekin shamol Trubalardan tutun uncha tik ko`tarilmaydi.
2 1,8-3,3 Engil shamol Shamol esayotgani yuzga seziladi. Barglar shitirlaydi.
3 3,4-5,2 Kuchsiz shamol Barglar va mayda novdalar qimirlab turadi. Engil bayroqlar xilpiraydi.
4 5,3-7,4 O`rtacha shamol Daraxtlarning ingichka shoxlari qimirlab turadi. Chang va qog’oz parchalarini shamol uchiradi.
5 7,5-9,8 Sovuqqina shamol Katta-katta shoxlar qimirlab turadi. Suvda to`lqinlar paydo bo`ladi.
6 9,9-12,4 Kuchli shamol Yo`g’on shoxlar qimirlaydi. Telefon simlari guvillaydi.
7 12,5-15,2 Qattiq shamol Kichikroq daraxt tanalari tebranib turadi.dengizda ko`piklanadigan to`lqinlar paydo bo`ladi.
8 15,3-18,2 Juda qattiq shamol Daraxt shoxlari sinib tushadi.shamol qarshisiga yurish qiyin bo`ladi.
9 18,3-21,5 Dovul Bir oz shikast etkazadi.tutun trubalari va cherepitsa uzilib tushadi.
10 21,6-25,1 Kuchli dovul Kattagina shikast etkazadi.daraxtlar ildizi bilan qulaydi.
11 25,2-29,0 Juda qattiq dovul Katta-katta shikast etkazadi.
12 29 dan ortiq To`fon Joylarni xarob qiladi.

 

Havoning kimyoviy tarkibi

Atmosfera havosining tarkibini doimiy, o`zgarmas deb xisoblamoq kerak. Havoning tarkibiga 21% atrofida kislorod, 78% atrofida azot, 0,04% atrofida karbonat angidridi, o`zgarib turadigan miqdorda suv bug’lari va bundan tashqari, protsentning yuzdan bir ulushlari miqdorida ozon, vodorod, geliy, neon, kripton, ksenon va radon kiradi. Nafasdan chiqadigan havoda esa kislorod 15,518%, karbonat angidridi 2,5-5% ni tashkil etadi.

Mavzular.

manba