Sportga tanlash va saralashning tibbiy muammolari.

Sportga tanlash va saralashning tibbiy muammolari

Sportga tanlash va saralashning tibbiy muammolari. Zamonaviy sportda bir necha yillar davomida yuqori malakali sportchilarni tayyorlashda qobiliyatli bolalar va o`quvchilarni tanlash va saralash masalalariga katta ahamiyat beriladi. Sport mashg’ulotlari bilan shug’ullanish 10-12 yoshdan yoki 5-6 yoshdan boshlashi kerakligi isbotlangan.

Zamonaviy sportni rivojlantirish darajasi yuksakdirki, musobaqalardagi xalqaro darajali natijalarni kam sportchilar ko`rsatishlari mumkin. Ayrim sportchilar misli ko`rilmagan natijaga erishadilar, demak sport ist’edodlik g’oyalariga katta ahamiyat berilishi lozim. Har bir o`spiringa sport faoliyatining turini tavsiya etish sportga tanlash vazifasini o`taydi. Sport turining talablari asosida eng yaroqli o`spirinlarni tanlash – sportga saralash vazifasini o`taydi. Sportga tanlash va saralash pedagogik, psixologik va tibbiy biologik usullari kompleksli ravishda qo`llanilishi asosida o`tkaziladi.

Sport mahoratini oshirish jarayoni – uzoq davomli, bir necha bosqichlarga bo`linadi: dastlabki sport tayyorgarlik (7-10 yosh), sport turi bilan shug’ullanishni boshlang’ich darajasi (10-12yosh), sport turi yo`naltirilishi (13-15 yosh) sport mahoratini egallash (15-17 yosh) sport malakasini oshirish (18 va undan katta yosh).

Zamonaviy ma`lumotlarga ko`ra morfologik, fiziologik va psixologik ko`rsatkichlar nasldan-naslga o`tishi aniqlangan. Sportga saralashda quyidagi ko`rsatkichlar tavsiya etildi.

Morfologik ko`rsatkichlar: 1 – bo`y, 2 – tana massasi (tana og’irligi), 3 – qo`llarning nisbiy uzunligi – qo`llar uzunligining indeksi, 4 – Oyoqlarning nisbiy uzunligi – oyoqlar indeksi, 5 – Tana og’irligining aktiv massasi (TAM).

Fiziologik ko`rsatkichlar 1) O`TS, 2) pul’s, 3) Kuper testi, 4) Novakki testi, 5) RWS170 testi, 6) MKO`, O2 etishmovchiligiga turg’unlik. Harakat ko`rsatkichlari: 1) Qo`lning nisbiy kuchi (Kaft kuchi kg x 100); 2) egiluvchanlik; Z) tezkorlik; 4) muvozanatning turg’unligi; 5) Tana og’irligi kg. Turmush tarzida harakat aktivligi etarli baland bo`lganda 33 koeffitsienti ishlatiladi.

Jismoniy mashqlarning sportchi organizmiga va tayyor-garlik darajasiga ta`sirini har xil funktsional sinamalar yordamida aniqlash mumkin.

Arterial qon bosimning o`zgarishlari organizmni jismo-niy mashqga chidamliligini aniqlashga imkoniyat beradi. AQB ning o`zgarishlarini baholashda maksimal, minimal va pul’s bosimlarini solishtirilishi katta ahamiyatga ega.

Organizmni yaxshi moslashishida maksimal va minimal AQB larning o`zgarishlari proportsional bo`lishi kerak, pul’s tez bo`lsa, maksimal qon bosim ham baland bo`ladi. Organizmning chiniqish qobiliyati yomonlashganida maksimal qon bosimni o`zgarishi kamayadi, pul’sni tezlanishi esa saqlanadi. Funktsional holat yomonlashishining eng oxirgi chegarasi – bu gipotonik reaktsiyadir. Bunday reaktsiya o`ta chidamlilikni oshirish uchun o`tkazilgan mashqlardan so`ng o`ta charchash holatida bo`lishi mumkin. Sportga tanlash va saralashning tibbiy muammolari.

Mavzular.

manba

 

Fikr bildirish