Sport jarohatlari sabablari va ularni oldini olish.

Sport jarohatlari sabablari va ularni oldini olish
Football team doctor with injured player on field

Sport jarohatlari sabablari va ularni oldini olish.Odam organizmiga tashqaridan biron bir jism ta’sir etib to`qima va organlar anatomik butunligini buzilishi va ular funktsiyalarining izidan chiqishiga jarohatlanish deyiladi. Jarohatni quyidagi turlari uchraydi:  ishlab chikarish,  turmush,  transport, xarbiy,  sport va boshqalar.

Sport jarohati deb jismoniy omil ta`siri natijasida sport va jismoniy tarbiya bilan shug’ullanuvchilarda to`qima va organlar anatomik butunligini buzilishi va ular funktsiyalarining izidan chiqishiga aytiladi. Sport jarohati jarohatlarni boshqa turlari ichida eng kam 2 % holatda uchraydi.

Jarohatlar teri anatomik butunligining buzilishiga qarab ochiq va yopiq  jarohatlanishga yoki xajmiga qarab makro va mikro jarohatlarga bo`linadi.  Jarohatlanishni og’irligi va organizmga ta`sir etishiga qarab  engil, o`rtacha og’irlikdagi va og’ir jarohatlarga bo`linadi.

Ochiq jarohat natijasida terining anotomik butunligi buziladi va unga kasallik tarqatuvchi mikroblar kirishi mumkin.  YOpiq jarohatda esa terining anatomik butunligi buzilmaydi.

Makro jarohatda ko`z yordamida to`qimalarni katta qismini buzilishini ko`rish mumkin.  Mikrojarohatda esa buni sezmaslik ham mumkin.  Jarohatni asosiy belgisi og’riqdir.  Mikrojarohat bu kuchli kuchlanish yoki tez takrorlanuvchi xarakatlar natijasida kelib chiqishi mumkin.  SHuning uchun odam buni sezmay qolishi mumkin.  Bu jarohat asta – sekin to`planib makro jarohatga aylanishi mumkin.  Engil  jarohat organlarda ahamiyatli o`zgarishlarni vujudga keltirmaydi, organizm ish qobiliyatini bunda yo`qotmaydi.  O`rtacha og’irlikdagi jarohatda esa keskin ko`rinishli bo`lmagan organizmdagi o`zgarishlardan iborat bo`lib, bunda umumiy va sport ish qobiliyati 1-2 xafta davomida pasayadi.  Og’ir jarohatda kishini sog’ligi ko`rinarli holatda o`zgaradi va uni kasalxona va statsionarda uzoq payt davolashga to`g’ri keladi.  Engil jarohatlar umumiy jarohatlarni 90 %  ni, o`rtacha og’irlikdagi jarohatlar 9 %  ni, va og’ir jarohatlar esa 1% ni tashqil etadi.

Sportda jarohatlarni keltirib chiqaradigan tashqi va ichki omillar mavjuddir.

Jarohat sabablarini shartli ravishda quyidagilarga bo`lish mumkin:

1) o`quv trenerovka mashg’ulotlarini    noto`g’ri tashqil etish;

2) trenirovka metodikasini noto`g’ri tashqil etish;

3) mashg’ulotni olib borganda xavfsizlik texnikasiga va gigiena qoidalariga amal qilmaslik;

4) kuch ishlatuvchi usullarni qo`llash;

5) tarbiyaviy ishlarda nuqsonning mavjudligi;

6) vrach nazorati qoidalarini buzilishi;

7) metrologik omillar natijasida sodir bo`ladi.

Sport jarohatiga xos bo`lgan shikastlanishning asosiysi yopiq shikastlanish bo`lib,  bunda lat eyish,  muskullar tolasini uzilishi,  yirtilish,  cho`zilish kabi muskul va bog’lamlar jarohatlari ko`p uchraydi.  Ochiq jarohatlar esa juda kam uchraydi.  Bu asosan shikastlanish va shilinishdan iboratdir.  Agarda trener yoki o`qituvchi mashg’ulotda qatnasha olmasa, sportdagi jarohatlanish 4 barobar ko`p uchraydi.

Sport turlari ichida har 1000 shug’ullanuvchiga nisbatan jarohatni uchrashi quyidagilarni tashqil etadi.  Boksda 158,1,  kurashda 103, ot sportida 101,1,  qilichbozlikda 64,2,  elkanli   q ayiqda 50,  tennis 48,3, motosportda 41,4, gimnastikada 29, og’ir atletikada 29,1, eshkak eshishda 18,3, samboda 17,  suzishda 13,2,  basketbolda   8,1, voleybolda  5,5,  futbolda 5,  engil atletikada 2.

Lat eyish ko`proq boksda, xokkeyda, futbolda, kurash va chang’i sportida uchraydi.  Muskul va paylar shikastlanishi og’ir atletika va gimnastikada uchraydi. Pay cho`zilishi kurashchi, og’ir atletikachi, gimnastikachilarda, engil atletikachilarda (sakrash va uloqtiruvchilarda) va sport o`yinlarida, tanani shilinishi va ishqalanishlar ko`proq velosportchilarda, chang’ichilarda,  gimnastikachilarda, xokkeychilarda va eshkak eshuvchilarda uchraydi.  Miya chayqalishi ko`proq bokschilarda,  velosportchilarda,  mototsikl xaydovchilarda va suvga sakrovchilarda uchraydi.

Jarohatlarni joylanishiga ko`ra eng ko`p uchraydigani qo`l va oyoq bo`g’inlarida hisoblanadi.   80% ko`proq gimnastikada qo`l bo`g’imlarining shikastlanishi,  engil atletika va  chang’i sportida  oyoq bo`g’imlarining shikastlanishi ko`proq uchraydi.  Bosh va yuz jarohatlari bokschilarda,  qo`l panjalarining jarohatlanishi basketbolchilarda,  tizza bo`g’imining jaroxatlanishi kurashchilar,  gimnastikachilar va futbolchilarda ko`proq uchraydi.

Mavzular.

manba

Fikr bildirish