Nerv va nerv – muskul sistemasining funktsional holatini baholash metodlari.

Nerv va nerv - muskul sistemasining funktsional holatini baholash metodlari

Nerv va nerv – muskul sistemasining funktsional holatini baholash metodlari.Romberg sinalmasi – bu nerv sistemasini boshqarish funktsiyasiga asoslangan metod xisoblanadi.  Bunda tekshiriluvchini muvozanatini saqlash xususiyati tekshiriladi.  Tekshiriluvchi poyfzalini echib bir oyoqda  turadi.  Bunda bitta oyoq tepasiga  ikkinchi oyoq tovoni qo`yilib,  qo`llarini oldinga cho`zgach ko`zlari yumuq holatda muvozanat saqlaydi. Uni baholashda  muvozanatni saqlash  qo`llarini va  oyoqlarni titrashi kabilarni davomiyligi xisobga olinadi.  Agarda tekshiriluvchi 15 sekunddan ortiq mustahkam chidamlilikni namoyon etsa yoki bunda  panjalar va qovoq titrashi sodir bo`lmasa yaxshi, 15 sekund  davomida muvozanatni saklab ozgina titrashni namoyon qilsa qoniqarli,  15 sekunddan kam muvozanatni saqlasa  qoniqarsiz deb baholanadi.

Yarotskiy sinalmasi – bunda  muvozanat apparatini funktsiyasi tekshiriladi.  Tekshiriluvchi tik to`rgan holatda muvozanat apparatini funktsiyasini kallasini bir tomonga aylantirish yo`li bilan qo`zg’atadi.  Kallani aylantirsh tezligi har bir sekundiga 2 martadan iborat bo`ladi.  Muvozanatni saqlash davomida sekundlar yordamida aniqlanadi.  Buni bajarishda jarohat  sodir bo`lmasligi uchun straxovkani amalga oshirish yoki bajaruvchi yonida bir kishi bo`lishi shart.  Normal muvozanatni saqlash 30 sekund  bo`lib,  tayyorgarlik ko`rgan sportchilarda bu 90 va undan ko`p sekundni tashqil etadi. O`ta charchash muvozanatni saqlashni kamaytirib yuboradi.

Ortostatik sinalma – bunda vegetativ nerv sistemasining simpatik bo`limini funktsiyasi tekshiriladi.  Bu nerv sistemasi qo`zg’alsa,  yurak urishi tezlashadi.  Bordiyu odam yotgan holatdan (klinostatik holatdan), ortostatik (tikka to`rgan) holatga o`tsa,  yurak qisqarishi ortadi.  Tekshiriluvchi kushetkaga yotadi va 3-4 minutdan keyin 15 sekund davomida tomir urishi aniqlanadi.  SHundan so`ng tekshiriluvchini  o`rnidan turadi va yana 15 sekund davomida tomir urishi sanaladi va olingan natijalarni minutlik tomir urishiga aylantiriladi.  YOtgan holatdan to`rgan holatdagi tomir urishlar farqi 1 minutga 12-18 tagacha farq qilsa,  simpatik nerv sistemasining normada ekanligidan dalolat beradi.  12 dan kamayib ketishi simpatik nerv sistemasiga tormozlanganligidan,  18  dan   oshib ketishi esa uni qo`zg’alganidan dalolat beradi. Nerv va nerv – muskul sistemasining funktsional holatini baholash metodlari.

Klinostatik sinalma – bunda vegetativ nerv sistemasining parasimpatik qismini tekshiriladi.  Bunda vertikal yoki to`rgan holatdan yotgan (gorizontal) holatga o`tiladi.  Bu holatda parasimpatik nerv sistemasini kuzatgan bo`lamiz.  Uni qo`zg’alishi yurak urishini sekinlashtiradi.  Buni amalga oshirishda ortostatik sinalmani teskarisi bajariladi.  Me`yordagi 1 minutlik tomir urishini sekinlashishi 4-12 ni tashqil etadi.  Tomir urishini juda kamayib ketishi esa parasimpatik nerv sistemasini qo`zzg’alib ketganligidan dalolat beradi.  Parasimpatik nerv sistemasi qo`zg’alsa qon aylanish,  nafas olish organli fuktsiyasi sekinlashadi, oshqozon ichak faoliyati tezlashadi.  Simpatik nerv sistemasining qo`zg’alishi esa parasimatik nerv sistemasiga nisbatan qarama-qarshi xislatlarni vujudga keltiradi.

Mavzular.

manba

Fikr bildirish