Mushak ishining har hil turlarida charchash va uning yosh xususiyatlari.

Mushak ishining har hil turlarida charchash va uning yosh xususiyatlari

Mushak ishining har hil turlarida charchash va uning yosh xususiyatlari. Xarakat sifatlari (kuch, tezkorlik, chidamlilik, chaqqonlik va egaluvchanlik) bilan harakat malakalarining rivojlanishi bir-biri bilan qattiq bog’liq bo`ladi. Yangi harakatlarni o`zlashtirish turli harakat sifatlarining takomillanishi bilan kuzatiladi

Tayanch-harakat apparatining turli qismlarining morfologik etilishi va xarakat izchilliganing yuzaga kelishi bilan bir vaqtda harakat sifatlari ham rivojlanadi. Harakat sifatlarining shaqllanishi bir tekisda va bir vaqtda bo`lmay, turli yosh davrlarida xar xolda ortadi. Harakat sifatlarining rivojlanishi harakat appartining morfologik va funktsional o`zgarishlari, shuningdek, periferik apparat va ichki organlar ishining o`zaro kelishganligi bilan bog’liq bo`ladi.

Muskul kuchi – muskulning taranglanish darajasi bilan belgilanadi. Muskul kuchi suyak va muskul to`qimasining o`sishi, bo`g’im-boylam apparatining rivojlanishi bilan chambarchas bog’liq. U muskulning fiziologik ko`ndalang kesimi, bioximik reaktsiyalar xarakteri, asab orqali boshqarilishining xususiyatlari va ixtiyoriy kuchlanish darajasiga bog’liq bo`ladi.

Maktabgacha yoshdagi bolalarda muskul kuchi juda kam bo`ladi. A.V.Korobkov dalillariga ko`ra 4-5 yoshli bolalarda qo`l barmoklarining bukuvchi va yozuvchi muskullar kuchi 4 yoshlilarda 4,6 kg va 5 yoshlilarda 5,2 kg, gavdaning tiklovchi muskullar kuchi 8,2 va 14,0 kg ni tashkil etadi. Muskul kuchi 11 yoshdan boshlab, ayniqsa 13 dan 14 yoshgacha va 16 dan 17 yoshgacha eng shiddatli rivojlanadi. Bolalarning ikkinchi bolalik davrida muskul kuchi 25 marta, dinamometriya bolalarda 8-9 dan 20-25 kg gacha, qizlarda 8 dan 15 kg gacha ortadi. Muskulning kuchi bir tekis rivojlanmaydi. Oldin yozuvchi muskullar kuchi, keyin bukuvchi muskullar kuchi ortadi shu bilan bir qatorda kuchning eng ko`p ortishi o`smirlik davrining boshlanishida kuzatiladi. 12 yoshli bolalarda sonning yozuvchi muskullarining kuchi 62 kg, bukuvchi muskullari kuchi esa xammasi bo`lib 24 kgga, oyoq kaftini bukuvchilar kuchi 35 kgga etadi. 8 yoshli davrga nisbatan o`smirlik davrida muskul kuchi 4-4,5 marta ko`payadi. Bolalarda qo`l dinamometriyasining ko`rsatkichlari 40-45 kggacha, qizlarda 20-25 kggacha ortadi. 16 yonshli yigitlarda gavdaning tiklanish kuchi 50 foizga, qizlarda 70 foizga ko`payadi. Shuning uchun maktab o`quvchilariga beriladigan jismoniy ish yoshga qarab qat`iy belgilanishi zarur.

Tezkorlik harakat reaktsiyasining latent vaqti, yakka harakat tezligi, vaqt biriligidagi harakat soni bilan belgilanadi. Tezkorlikning ayrim ko`rinishlari o`rtasida hamma vaqt ham ishonchli o`zaro bog’lanish bo`lavermaydi. Masalan yuqori tezligi sekin harakat reaktsiyasi bilan kuzatilishi mumkin.

Reaktsiya oddiy va murakkabligiga ko`ra farklanadi. Oddiy reaktsiya oldidan ma’lum signalga berilgan javob vaqti bilan ta`riflanadi. Murakkab reaktsiyada signal noma`lum bo`lib uni ta`sirlovchilar to`plamidan tanlab olish kerak bo`ladi. Oddiy reaktsiyaning davom etish muddati 0,11-0,25 son bo`lib, murakkab reaktsiya vaqti 0,30-0,40 sonni tashkil etadi. Reaktsiya vaqti yoshga ham bog’liq. Ayrim harakatlarda oddiy reaktsiya vaqtini 2-3 yoshlarda aniqlash mumkin bo`lib, u 0,60-0,90 songa barobar. 3-7 eshli bolalarda reatsiya vaqti ancha kamayadi ya`ni 0,30-3,4 songa teng bo`ladi. 13-14 yoshlilarda harakat reaktsiyasining vakti kattalar reaktsiyasi vaqtiga yaqinlashadi.

Vaqt birligidagi harakat soni tezkorlikning muhim ko`rsatkichidir. Kattalardagiga o`xshash bolalarda ham harakat tezligi gavdaning turli qismida turlicha bo`ladi. Qo`l barmoklarining harakatlanish tezligi yuqori bo`lib, oyoq to`pig’i bo`g’ini harakatlanishi sekin bo`ladi.

Tezkorlik sifati 8 yoshdan 10 yoshgacha juda tez ortadi, keyin 12 yoshgacha sekinroq ortib boradi, so`ngra to`xtaydi, hatto pasayadi. 15 yoshdan 17 yoshgacha bo`lgan davrda qaytadan orta boshlaydi. Bu jismoniy sifat energiya manbai bo`lgan kreatinfosfat va asab orqali boshqarilishining takomillanishi bilan bog’liq bo`ladi. Shuning uchun tezkorlikning rivojlanishi bu omillar bilan deyarli bir xilda ortadi.

Chidamlilik bolaning yoshi kattalashishida juda sekin ortadi. Maktabgacha yoshdaga bolalarda ularning juda harakatchanligiga qaramay, mashq qilish natijasi ancha kam bo`ladi. 4 yoshdan 7 yoshgacha aerob chidamlilik, ayniqsa, statik ishlarga chidamlilik past darajada bo`ladi. Umuman aytganda, 7 yoshli bolaning chidamliligi 10 yoshlilar chidamliligining 1/3 qismiga teng bo`ladi. 8 yoshdan 9 yoshgacha umumiy chidamlilik birmuncha ortadi. 11 yoshdan boshlab u keskin ortadi va 14-15 yoshlarda turg’un bo`ladi. 15-17 yoshdan yana ko`tariladi. Jismoniy chiniqmagan bolalarda statik ishlarga chidamlilik 10 yoshdan keyin ortadi. Ixtiyoriy yuqori darajadagi kuchning 50 foiziga teng kuch bilan dinamometrni ushlab turish 10 yoshli bolalarda 96 son dan, 18 ga borganda 113 son gacha ko`payadi. Ikkinchi bolalik davrida dinamik ishlarga chidamlilik keskin ortadi. Anaerob quvvatning eng ko`p ortishi 10-14 yoshlilarda, aerob ishlarga chidamlilik esa o`smirlik davrida ko`zatiladi. Lekin charchash kattalarga nisbatan o`smirlarda ancha tez yuzaga keladi,  chunki ularda boshqarilishning asab mexanizmlari hali yaxshi turg’unlashgan, mustahkam bo`lmaydi. Mushak ishining har hil turlarida charchash va uning yosh xususiyatlari.

Mavzular.

manba

Fikr bildirish