Bod kasalligi (revmatizm).

0

Bod kasalligi (revmatizm).

Bod kasalligi (revmatizm).Bu birikturuvchi to`qimalarning immunologik yallig’lanishi,  allergik kasalligidir.  U asosan shu kasallikga moyil bo`lgan yoshlarning yurak va qon tomir tizimini zararlaydigan  xastalik xisoblanadi.

Revmatik artritda avvalo katta bo`g’imlarda o`zgaruvchan og’riqlar keyinchalik esa ularda shishlar paydo bo`ladi.  So`nggi yillarda bemorlarning 15 foizida mayda bo`g’imlarda yallig’lanish (artrit) qayd qilingan. Lekin bu holat odatda qaytalanuvchan bo`ladi.

Revmokardit – revmatizmda kuzatiladigan va eng ko`p uchraydigan (bemorlarning 90-95 foizida) klinik belgi bo`lib,  bunda endokard, miokard va perikardda yallig’lanish rivojlanadi. Yurak ichki qavatning yallig’lanishi endokardit deb ataladi. Yurakning   o`rta (muskul) qavatini yallig’lanishi miokardit deyiladi.  Tashqi kavat yoki epikardni yallig’lanishi epikardit deyiladi. Bod kasalligi (revmatizm)

Yurak porogi – bu yurak klapanlarini etishmasligi tushuniladi. Bu klapanlarni  qisilishi va yallig’lanishi natijasida sodir bo`ladi.

Davolash jismoniy tarbiyasi – davolashning kompleks turiga kiradi (fizioterapevtik, dori-darmon, xirurgik, dietik ovqatlanish, kurort va boshqa turlari).  Davolash jismoniy tarbiyasi ta`sirida qon tomirlarda qonning xarakati yaxshilanadi, ya`ni qon tomirlarni kengaytirilishi natijasida qon xarakati yaxshilanadi. Buning natijasida muskul va boshqa to`qimalarda oksidlanishqaytarilish reaktsiyalari tezlashadi, to`qimalarni ovqatlanishi yaxshilanadi. Jismoniy mashqlarning periferik qon tomirini tezlashtiradi. Buning natijasida qo`shimcha  qon tomirlarida qon oqimi amalga oshadi. Bu esa to`qimalarning ko`proq  qon bilan ta`minlanishini amalga oshiradi va natijada O2 sarfi ko`payadi.  Xuddi shuningdek davolash jismoniy mashqlari ta`sirida vena qon tomirlarida qon oqimini yaxshilaydi hamda ularda qonniig to`xtab qolishini oldini oladi. Jismoniy mashqlar ta`sirida qonning minutlik xajmi va qon xarakat tezligi oshadi.  Davolash jismoniy tarbiya mashg’ulotlari ta`sirida yurakka qonning kelishi va undan chiqib ketishi asta-sekinik bilan tezlashadi. Qon aylanishini yaxshilanishi asta-sekinlik bilan yurak qisqarishini normallashishiga olib keladi. Bod kasalligi (revmatizm)

Jismoniy tarbiya mashqlari yurak qon tomir tizimi kasalliklariga yuqorida ko`rsatib o`tilgan trofik, ya`ni ovqatlantiruvchi ta`sir mexanizmidan tashqari yana organizm (organlarni) kuch-quvvatini oshiruvchi ta`sir xam ko`rsatadi. Bundan tashqari kompensator va tiklantiruvchi ta`sir mexanizmlari orqali ham organizmning ishini yaxshilaydi.

Sportchilarni tayyorlashning asosiy turi bo`lgan sport trenerovkasi jismoniy mashqlar bilan muntazam ravishda shug’ullanishni taqozo etadi.  Bu esa organizmning funktsional imkoniyatlari va qobiliyatini takomillashtiradi. Trenirovka  davrida organizmning yuqori ko`rsatkichlarga erishishga qaratilgan umumiy va ixtisoslashgan takomillashuvning murakkab masalalari xal etiladi. Shu bilan bir katorda trenerovka sog’liqni saqlash, jismoniy rivojlanishni yaxshilash, organizmning tashqi muxit  ta`siriga qarshilik ko`rsatish qobiliyatini oshirishga qaratilgan bo`lishi kerak. Trenerovka jarayonini to`g’ri tashqil etilishi o`zini ijobiy natijasini beradi.  Trenirovka jarayonini noto`g’ri uyushtirilishi natijasida sportchi organizmning toliqishi,. ya`ni xaddan tashqari charchash, zo`riqish va o`ta zo`rikish ro`y berishi mumkin.

Bu xolat uzoq  davom etadigan bo`lsa ish qobiliyatning pasayishi,  funktsional o`zgarishlar va salomatlikning yomonlashuvini yuzaga keltiradi. Butun organizmning  organ yoki to`qimalari ishlagandan keyin ish qobiliyatining vaqtincha pasayishi charchash deb ataladi. Odatda charchash sportchilarda toliqish paydo bo`lishi, ish qobiliyati pasayishi,  xarakat koordinatsiyasi va bir necha funktsional ko`rsatkichlarning o`zgarishi  bilan tariflanadi.  Bu normal fiziologik holat xar bir trenerovka mashg’ulotlarining bajarilishi davomida sodir bo`lib.  bir qadar uzoq  dam olishdan keyin charchash bosiladi. Charchashni tushuntirish uchun bir necha nazariya bayon qilingan. Ba`zi olimlar charchashning sababi ish natijasida zapaslarning tugashidan iborat deb izox_berishsa, boshqa olimlar parchalanish maxsulotlarining muskulni to`ldirib yuborish charchashga sabab bo`ladi deb o`ylashadi. Ammo bayon qilingan nazariyaning ikkalasi ham charchash xodisasini mukammal tushuntirib bermaydi. Ish qobiliyatning uzoq saqlanishida va charchashning boshlanishida markaziy nerv sistemasining xal qiluvchi rol o`ynashini I.M.Sechenov, I.P.Pavlov, N.E.Vvedenskiy va   A.A.Uxtomskiylar o`z tekshirishlarida ko`rsatib berdilar. Charchashning rivojlanishida markaziy nerv sistemasi faoliyatining asta-sekin susayishi muxim o`rin tutadi. Xar qanday jismoniy ish vaqtida charchashning rivojlanishida eng avvalo markaziy nerv sistemasi funktsional holatining o`zgarishiga bog’liq bo`ladi.

Agar nagruzkadan nagruzkagacha organizm uzoq  vaqt   davomida tiklanmasi (va dam olishning noto`g’ri rejimi hamda kasallik natijasida sportchi holatining o`zgarishi va boshqa  sabablarga aloqador bo`lishi mumkin) tiklanmaslik alomatlari yig’ilaversa  fiziologik charchash o`ta charchash holatiga o`tadi.

O`ta charchash fiziologik charchashdan farq qiladi. Sportchining umumiy holati ish qobiliyatining o`zgarishi bilan birga uning organizmda kator funktsional buzilishlar ruy beradi. Sportchilar o`zini yomon xis etadi (masalan, mashg’ulotlardan keyin  xaddan tashqari toliqish  holati paydo bo`ladi,  xarakat koordinatsiyasi, bajarish texnikasi kuchi, tezligi,  chidamliligi,  moslashish qobiliyati   pasayadi   va yomonlashadi).  Sportchilarda lanjlik,  ruxsizlik,  uyqu   buzilishi,  yurak qon-tomir tizimi o`zgarishlari (arterial qon bosimining ortishi yoki pasayishi, yurak ritmining tezlashishi yoki sekinlashishi) shu bilan birga sportchining sport natijalari ma`lum vaqtda o`smay qolishi ham mumkin. O`ta charchash o`z vaqtida aniqlanmasa  uni bartaraf etish choralari ko`rilmasa sportchi organizmida bundan ortiq asoratlar bo`lishi,  zo`riqish va o`ta zo`riqish holatlari rivojlanishi mumkin. Bod kasalligi (revmatizm)

Odatda  organizm trenerovka jarayonini noto`g’ri uyushtirilishi natijasida zo`riqib qoladi.  Ko`pincha zo`riqish yuqori darajada chiniqqan va sport maxoratiga erishgan odamlarda kuzatiladi. Bu holat uzoq vaqt davom etadigan ish qobiliyatining pasayishi bilan ta`riflanadi.

Mavzular.

manba